biotechnologia


 
 

Elektroforeza

elektroforezaWydział Chemiczny PRZEDRUK, oryginał dostępny pod adresem www


Politechnika Śląska (www)
Wydział Chemiczny (www)
Katedra Chemii Organicznej, Bioorganicznej i Biotechnologii (www)
Kierownik Katedry: dr hab. inż. Mirosław Gibas prof. Politechniki Śląskiej

Adres:
ul. B. Krzywoustego 4
44-100 Gliwice



Przyłożenie pola elektrycznego do wodnego roztworu elektrolitu zawierajacego makroczasteczki obdarzone niezrównoważonym ładunkiem elektrycznym (makrojony) zawsze powoduje ruch jonów, zarówno elektrolitu, jak i makrojonów, w kierunku elektrod o przeciwnym znaku ładunku elektrycznego. Przemieszczeniu jonów i makrojonów towarzysza zjawiska fizyczne okreslane mianem elektrolizy oraz elektroforezy. Należy wyraznie rozróżnic te procesy. Elektroliza jest procesem zachodzacym przy powierzchni elektrod i polega na odkładaniu się substancji, pochodzacych z elektrolitu, na elektrodach pod wpływem przepływajacego prądu. Procesy te opisywane są ilosciowo prawami elektrolizy Faraday.a. Elektroforeza nazywa się procesy elektrokinetyczne zachodzace w objętości elektrolitu i polegajace na przemieszczaniu się jonów i makrojonów w polu elektrycznym. W klasycznym ujeciu elektroforezy, opracowanym dla koloidów, mowa jest o ruchu fazy rozproszonej w stosunku do fazy rozpraszajacej pod wpływem pola elektrycznego. Zjawisko to opisane zostało przez Smoluchowskiego i Sterna w poczatkach XIX w. Do tej pory do zjawiska elektroforezy właczono ruch wszelkich jonów poddanych działaniu pola elektrycznego w tym srodowisku.

Zarówno proste jony jak i makrojony w środowisku wodnym wystepuja w postaci uwodnionej, co oznacza, że posiadaja otoczke hydratacyjna, bedaca w istocie rzeczy uporzadkowanym układem dipoli wodnych zwiazanych z jonem dosc słabymi siłami oddziaływania elektrostatycznego. Zasieg tego uporzadkowania, choc niewielki, to w całkiem poważny sposób wpływa na możliwość ruchu jonów i makrojonów w otaczajacym środowisku, a własciwosci otoczki hydratacyjnej zależa zarówno od rozmiaru jonu i zgromadzonego na nim niezrónoważonego ładunku elektrycznego, jak i od własciwosci elektrolitu, tj. jego siły jonowej oraz wartości pH.

Siła jonowa - jest funkcja steżenia jonów komponujacych elektrolit (bufor), a jej wartość definiuje się jako połowe sumy iloczynów steżen molowych i kwadratu wartosciowosci wszystkich jonów znajdujacych się w roztworze W poczatkowej fazie wzrostu wartości siły jonowej, gdy odległosci pomiędzy jonami, a scislej pomiędzy otoczkami jonów są duże, obserwuje się wzrost przewodnosci jonowej elektrolitu zwiazany ze wzrostem liczby nośników ładunku elektrycznego. Jednak dalszy wzrost siły jonowej prowadzi do tak dużego zageszczenia jonów i ich otoczek hydratacyjnych, że decydujaca role w ich ruchu w polu elektrycznym zaczyna odgrywac tarcie wystepujace pomiędzy otoczkami. Przewodnictwo elektryczne elektrolitu w tych warunkach znacznie spada. Z tego powodu niezmiernej wagi nabiera odpowiedni skład elektrolitów przeznaczonych do elektroforezy. Przy zbyt wysokim steżeniu jonów nastepuje ograniczenie ich ruchliwosci, przy zbyt niskim można zaobserwować niedobór nośników ładunku elektrycznego i zwiazany z tym wzrost oporności elektrycznej.

Wartość pH - będąca miarą stężenia jonów wodorowych w elektrolicie ma szczególnie istotne znaczenie w odniesieniu do białek i peptydów. Białka i peptydy posiadają własności amfoteryczne (dwufunkcyjne lub obojnacze) co oznacza, że są obdarzone wypadkowym ładunkiem elektrycznym dodatnim lub ujemnym w zależności od warunków środowiskowych. Cecha amfoteryczności wynika z właściwości aminokwasów wchodzących w skład peptydów i białek, a konkretnie z właściwości reszt aminokwasowych, które mogą być zarówno zasadowe, jak i kwaśne. W związku z tym, wypadkowy ładunek elektryczny cząsteczki aminokwasów zależy od wartości pH i można znaleźć taka jej wartość przy której wypadkowy ładunek równy jest zeru. Te wartość pH nazywa się punktem izoelektrycznym i oznacza symbolem pI. Każdy aminokwas charakteryzuje się jemu właściwym punktem izoelektrycznym. Zawsze w środowisku o pH < pI aminokwas obdarzone jest ładunkiem dodatnim i migruje w kierunku elektrody ujemnej. Aby elektroforetyczna separacja aminokwasów była skuteczna koniecznym jest utrzymywanie stałej wartości pH elektrolitu. Jednak z uwagi na zachodzącą elektrolizę wody ciągle generowane są jony H+ na katodzie i OH- na anodzie. W związku z tym elektrolit przeznaczony do elektroforezy musi być buforowany.

Parametry elektryczne - Zjawisko elektroforezy zachodzi dzięki obecności pola elektrycznego. Siła, z jaka pole to oddziałuje na ładunek elektryczny jonu jest proporcjonalna do natężenia tego pola (E [V/m]), a ta wielkość jest z kolei proporcjonalna do napięcia U [V] przyłożonego do elektrod. W zakresie niskich sił jonowych istnieje prosta relacja wynikająca prawa Ohma regulująca zależność pomiędzy przyłożonym napięciem U, a płynącym w wyniku tego prądem I [A] oraz oporem elektrycznym (rezystancja) R [C] elektrolitu: V = I R. Podczas przepływu prądu elektrycznego, w wyniku wykonywania pracy przesunięcia ładunku elektrycznego przez pole, na opornościach obwodu tracona jest moc P [W]. Pracy tej towarzyszy wydzielanie się ciepła, zwanego ciepłem Joule’a. Ilość wydzielonego ciepła Q [J] można obliczyć korzystając z równania: Q = U I t. Oczywiście ciepło to jest wydzielane na wszystkich oporach obwodu, ale największy udział w tym zjawisku posiada elektrolit. Zasilacze stosowane do elektroforezy zwykle mogą utrzymywać stała wartość jednego z parametrów: prądu I, napięcia U lub mocy P. Dla pozostałych parametrów ustala się tylko górny limit wartości. W ciągu trwania elektroforezy oporność elektrolitu ulega zmianom. zwykle obniża się ze wzrostem temperatury wynikającym z ciepła Joule.a. W zależności od składu elektrolitu oraz wyboru stabilizowanego parametru obserwuje się wzrost lub spadek ilości wydzielanego ciepła. I tak przy stałym prądzie wzrasta oporność układu i wraz z tym wzrasta ilość wydzielanego ciepła. Układ wymaga aktywnego odprowadzania ciepła. Z drugiej strony, gdy stabilizowane jest napięcie, ze wzrostem oporu następuje ograniczenie prądu, a w ślad za tym spadek ilości oddawanego ciepła. Układ nie wymaga termostatowania, ale znacznie wydłuża się czas trwania elektroforezy. W przypadku elektroforezy w warunkach stałego pH i stabilizacji prądu, wraz ze spadkiem oporności układu maleje ilość oddanego ciepła. W tych samych warunkach elektrolitu przy stabilizacji napięcia rośnie wartość prądu i w związku z tym wzrasta ilość wydzielanego ciepła. Wybór optymalnego składu elektrolitu (buforu) oraz stabilizacji wybranego parametru musi być poprzedzony analiza licznych zmiennych, w tym czasu trwania elektroforezy, ograniczenia dyfuzji molekuł czy strat aktywności biologicznej molekuł.

Temperatura - Utrzymywanie temperatury na zadanym poziomie, odpowiednim dla danego procesu, jest konieczne dla osiągnięcia zadowalających i powtarzalnych rezultatów elektroforetycznej separacji makromolekuł. Nadmiar ciepła uwalnianego podczas samego procesu elektroforezy może również stanowić poważne problemy natury praktycznej. Nadmiar ciepła może również prowadzić do denaturacji i inaktywacji separowanych białek, co w przypadku elektroforezy preparatywnej naraża eksperymentatora na duże straty. Przy zastosowaniu zbyt dużych mocy, można zaobserwować topnienie żeli agarozowych, w innych rodzajach elektroforezy może dojść do pękania szklanych płyt czy nawet uszkodzenia aparatu poprzez termiczne odkształcenia jego plastikowych elementów. Dlatego współcześnie użytkowane dobre aparaty do elektroforezy maja możliwość aktywnego odprowadzania lub rozpraszania nadmiaru ciepła z całej objętości żelu.


Rodzaje nośników elektroforetycznych

Nośniki elektroforetyczne - Rozdziały elektroforetyczne mogą być prowadzone bezpośrednio w objętości elektrolitu, rozwiązanie takie stosowane jest często w elektroforezie kapilarnej, lub w nośniku elektroforetycznym wypełnionym odpowiednim elektrolitem. W tym drugim przypadku nośnik elektroforetyczny (bibuła, azotan celulozy, agaroza, poliakrylamid i inne) nie tylko stabilizuje elektrolit ale często przyczynia się do lepszej separacji makrocząsteczek. Szczególnie zastosowanie porowatych nośników (agarowa, poliakrylamid) potęguje efekt separacji poprzez dodatkowe frakcjonowanie makrocząsteczek na zasadzie sita molekularnego. Przy poszukiwaniu nowego rodzaju nośnika należy zawsze pamiętać, że powinien on być elektrycznie obojętny. Występowanie związanego z nośnikiem ładunku elektrycznego prowadzi do niekontrolowanych oddziaływań makrojonów z tym ładunkiem i w rezultacie zmianę prędkości ich migracji, aż do całkowitego zatrzymania makrojonu. Jednocześnie istnienie takiego ładunku elektrycznego przyczynia się do migracji cząsteczek wody w kierunku katody. Proces ten nazwano elektroendoosmoza. Generalnie istnienie związanego z powierzchnia nośnika ładunku elektrycznego prowadzi do znaczącego obniżenia rozdzielczości elektroforezy.


Rodzaje komór elektroforetycznych

Ze względu na sposób umieszczenia nośnika elektroforetycznego można wyróżnić elektroforezę kapilarna (ang. capillary electrophoresis), elektroforezę pionowa (ang. vertical electrophoresis) oraz elektroforezę pozioma (ang. horizontal electrophoresis).

Elektroforeza kapilarna. W elektroforezie kapilarnej, określanej często skrótem HPCE (ang. high performance capillary electrophoresis) elektrolit wypełnia kapilarę. Oba końce kapilary zanurzone są w zasobnikach z odpowiednimi elektrolitami. Sama kapilara wypełniona jest swobodnym elektrolitem (elektroforeza swobodna) lub porowatym nośnikiem (elektroforeza na nośniku). Do obu końców kapilary przykłada się wysokie napięcie co skutkuje pojawieniem się we wnętrzu kapilary pola elektrycznego. Przeznaczeniem elektroforezy kapilarnej są rozdziały analityczne i mikropreparatywne. Ilość nanoszonego materiału do analizy jest bardzo niewielka - rzędu pojedynczych nanogramów. Detekcja rozdzielonych grup makrocząsteczek realizowana jest u ujścia kapilary przy pomocy detektora o konstrukcji zbliżonej do przepływowego detektora stosowanego w chromatografii cieczowej.

Elektroforeza pionowa - jest najpowszechniej stosowna technika. W technice tej nośnik elektroforetyczny wypełnia szklane rurki (elektroforeza rurkowa) lub znajduje się pomiędzy dwoma płytkami rozdzielonymi przekładkami dystansowymi (ang. spacer) (elektroforeza płytowa).

Elektroforeza pozioma - jest rodzajem elektroforezy w którym nośnik umieszczony jest w płaszczyźnie poziomej. Zaleta tego rozwiązania jest brak wycieków elektrolitu oraz możliwość łatwego odprowadzenia ciepła generowanego w trakcie przepływu prądu. Elektroforeza półsucha, w której bufory elektrodowe zamknięte są w zestalonej agarozie lub w warstwach bibuły filtracyjnej, pozwala ponadto na znaczne ograniczenie zużycia chemikaliów niezbędnych do przygotowania buforów.


Rodzaje elektroforezy
Metody elektroforetyczne stosowane w praktyce są pochodnymi lub kombinacja trzech podstawowych rodzajów separacji. Sa to: elektroforeza strefowa (ang. Zone electrophoresis), izotachoforeza (ang. isotachphoresis) oraz ogniskowanie izoelektryczne (ang. isoelectric focusing).

Barwienie, dokumentacja oraz analiza ilościowa i jakościowa
Ukończenie rozdziału elektroforetycznego czy transferu nie kończy procedury separacji. Większość białek i kwasów nukleinowych nie jest widoczna w świetle białym. Niezbędne jest ich wybarwienie (wizualizacja) w żelach lub na membranach, tak aby uzyskać informacje o dystansie ich migracji i ich ilości w prążku lub spocie (obszarze zawierającym białko w rozdziale 2D). Postępowanie to pozwala na przeprowadzenie analizy jakościowej i ilościowej separowanych makrocząsteczek.

Komentarze

Widok Uszereguj
Tylko zarejestrowani mogą dodawać komentarze. Zarejestruj się/Zaloguj

Podręcznik biotechnologii

Kto jest online

220 gości oraz 0 użytkowników online.

Jesteś niezarejestrowanym lub niezalogowanym użytkownikiem.


 

Facebook

Gadżety

Sklep e-biotechnologia.pl
Tematyczne kubki, koszulki, bluzy etc.


Zapraszamy do sklepu

Na skróty

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Narodowe Centrum Nauki Narodowe Centrum Badań i Rozwoju Ośrodek Przetwarzania Informacji PAP - Nauka w Polsce Forum Akademickie Fundacja na rzecz Nauki Polskiej Wirtualna Biblioteka Nauki Scopus NCBI PubMed Nature Science Cell

 
 
Partnerzy:

laboratoria.net Nauka w Polsce Academio Fundacja NanoNet BioCen - BioCentrum Edukacji Naukowej Notatek.pl cebioforum.com materialyinzynierskie.pl Wspieram.to - POLSKI KICKSTARTER - Polska platforma finansowania społecznoœciowego.Tu zrealizujš się Twoje pomysły. VitaInSilica Portal popularnonaukowy

Portal: Redakcja . Współpraca . Kontakt . Polecamy



Wszystkie prawa zastrzeżone 2006-2016 e-biotechnologia.pl
stat4u