Firma Biogen Idec podczas V Wspólnego Kongresu Europejskiego Komitetu ds. Leczenia i Badania Stwardnienia Rozsianego (ECTRIMS) i Amerykańskiego Komitetu ds. Leczenia i Badania Stwardnienia Rozsianego (ACTRIMS), który odbył się w dniach 19-22 października 2011 r. w Amsterdamie, przedstawiła:
1) dane dotyczące wczesnego stosowania i długoterminowych korzyści leczenia stwardnienia rozsianego (SM) z zastosowaniem natalizumabu;
2) wyniki badań nad nowymi związkami: (a) fumaranem dimetylu i (b) daklizumabem w leczeniu rzutowo-remisyjnej postaci SM.

Ad. 1) Kluczowe dane wskazują, że u pacjentów leczonych natalizumabem stwierdzono: - obniżenie rocznych wskaźników nawrotów, szczególnie u osób otrzymujących natalizumab na wczesnym etapie choroby;
- długotrwałe korzyści u osób u których terapia wpłynęła na brak aktywności choroby we wczesnym etapie leczenia;
- poprawę jakości życia pacjentów związaną z wpływem terapii natalizumabem na funkcje pęcherza.

Natalizumab zmniejsza stopień niepełnosprawności
W ramach długoterminowego badania bezpieczeństwa stosowania natalizumabu (STRATA) przeprowadzono porównanie pacjentów, u których nie stwierdzono aktywności choroby (DAF) oraz pacjentów, u których stwierdzono aktywność choroby (NDAF) po dwóch latach w badaniu AFFIRM. Po trzech latach leczenia natalizumabem w badaniu STRATA u pacjentów DAF stwierdzono mniejszego stopnia niepełnosprawność i istotnie niższy wskaźnik ARR niż u pacjentów NDAF. Średni wynik w rozszerzonej skali niepełnosprawności (EDSS) wynosił 2,34 dla pacjentów DAF i 3,23 dla pacjentów NDAF (p<0,0001).

Natalizumab istotnie wpływa na czynność pęcherza
Dane z badania TRUST, oceniającego potencjalny wpływ natalizumabu na czynność pęcherza na podstawie wyniku kwestionariusza IDU-6 (ang. Urogenital Distress Inventory short form) w porównaniu z okresem wyjściowym, potwierdziły, że natalizumab może zmniejszyć wpływ nietrzymania moczu na jakość życia z umiarkowanego na niewielki.
Świadczy o tym poprawa średnich wyników UDI-6 i IIQ-7. U pacjentów, u których w okresie wyjściowym stwierdzono gorsze (wyższe) wyniki UDI-6 lub IIQ-7, zaobserwowano większą początkową poprawę, która utrzymywała się w czasie w trakcie leczenia natalizumabem.

Stratyfikacja ryzyka u osób stosujących natalizumab
W ramach analizy oceniono ryzyko wystąpienia postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML) u pacjentów chorych na SM w oparciu o trzy czynniki ryzyka:
- czas trwania leczenia natalizumabem;
- wcześniejsze stosowanie leków immunosupresyjnych (IS);
- obecności przeciwciał anty-JCV.
Na podstawie statusu przeciwciał anty-JCV połączonego z wcześniejszym stosowaniem leków immunosupresyjnych i czasem trwania leczenia natalizumabem, pacjentów można podzielić na grupy niższego i wyższego ryzyka wystąpienia PML:
- pacjenci, u których status przeciwciał anty-JCV jest ujemny, są w grupie najniższego ryzyka (≤ 0,11 przypadków na 1000 leczonych pacjentów, w oparciu o jeden hipotetyczny przypadek PML z ujemnym statusem przeciwciał anty-JCV);
- pacjenci, u których stwierdza się wszystkie trzy czynniki ryzyka, są w grupie najwyższego ryzyka (≈8 przypadków na 1000 leczonych pacjentów).

„Dane dotyczące skuteczności z badań TOP i STRATA wykazały potencjalne korzyści stosowania natalizumabu w przypadku podawania na wczesnym etapie choroby i te korzyści utrzymywały się w czasie. Dzięki temu, a także dzięki naszemu podejściu dążącemu do stratyfikacji ryzyka w oparciu o uzyskane dane możemy pewnie pozycjonować natalizumab jako lek dla wielu pacjentów, którzy wcześniej mogli nie rozważać stosowania tego ważnego produktu” – powiedział dr Douglas E. Williams, Wiceprezydent Wykonawczy Działu Badań i Rozwoju firmy Biogen Idec.

„Dalsze badania dotyczące statusu przeciwciał anty-JCV nadal świadczą o korzyści stosowania tego parametru w stratyfikacji ryzyka, co umożliwia indywidualne rozważenie korzyści i ryzyka dla każdego pacjenta” – powiedział dr Ted Yednock, Wiceprezydent Wykonawczy, Kierownik Globalnego Działu Badań w firmie Elan.

Zaprezentowane podczas Kongresu ECTRIMS i ACTRIMS dane dotyczące stratyfikacji ryzyka są również zamieszczone w dokumentacji produktu leczniczego zawierającej informację o tym, iż pacjenci z dodatnim wynikiem badania w kierunku przeciwciał anty-JCV, otrzymujący wcześniej leki immunosupresyjne i leczeni natalizumabem dłużej niż dwa lata, są narażeni na najwyższe ryzyko rozwoju PML.

Natalizumab
Natalizumab jest zarejestrowany w ponad 60 krajach. W USA jest zatwierdzony do stosowania w leczeniu nawracających postaci SM, a przede wszystkim u pacjentów, u których stwierdzono niewystarczającą odpowiedź na inne leki przeciwko SM lub brak na nie tolerancji. Na terenie Unii Europejskiej jest zatwierdzony do leczenia nawracająco – ustępującej postaci stwardnienia rozsianego u osób dorosłych, u których nie stwierdzono odpowiedzi na interferon beta lub u których stwierdza się szybko postępującą ciężką postać RRMS.

Natalizumab przyczynił się do postępu w dziedzinie leczenia pacjentów chorych na SM, zmniejsza liczbę zaostrzeń i spowalnia progresję fizycznej niepełnosprawności.

Dane z badania fazy III AFFIRM wykazały, że po dwóch latach leczenia natalizumabem stwierdzono 68% względny spadek (p<0,001) rocznego wskaźnika nawrotów w porównaniu z placebo oraz spadek ryzyka względnego progresji niepełnosprawności o 42-54% (p<0,001).

Ad. 2a) Fumaran dimetylu wykazuje wysoką skuteczność i bezpieczeństwo w leczeniu SM
Podczas V Wspólnego Kongresu ECTRIMS i ACTRIMS firma Biogen Idec zaprezentowała dwa nowe badane związki stosowane w leczeniu stwardnienia rozsianego - fumaran dimetylu i daklizumab, aktualnie znajdują się one w ostatnim stadium badań.
Dane z badania 3 fazy DEFINE dotyczącego doustnie podawanego fumaranu dimetylu u osób z rzutowo-remisyjną postacią stwardnienia rozsianego (RRMS) wykazały, że w porównaniu z placebo dawka 240 mg fumaranu dimetylu, podawana dwa razy dziennie (BID) lub trzy razy dziennie (TID) istotnie zmniejsza odsetek pacjentów, u których stwierdzono nawroty, odpowiednio o 49% i 50% po dwóch latach.
„Istotne odpowiedzi kliniczne i radiologiczne stwierdzone w badaniu DEFINE stanowią dalsze dowody na to, że fumaran dimetylu może stać się doustnym lekiem z wyboru dla pacjentów chorych na SM” – powiedział dr Doug Williams, Wiceprezydent Wykonawczy Działu Badań i Rozwoju firmy Biogen Idec. „Wyniki naszego drugiego badania fazy 3 CONFIRM dostarczą dodatkowych informacji na temat profilu fumaranu dimetylu, a także wszechstronnych danych, które umożliwią dalsze rozmowy z organami ds. rejestracji leków. Oczekujemy publikacji podstawowych danych z badania CONFIRM pod koniec tego roku.”
„Fumaran dimetylu może stanowić cenną opcję terapeutyczną dla pacjentów chorych na SM, ponieważ łączy w sobie wysoką skuteczność, korzystny profil bezpieczeństwa oraz podawanie doustne” – powiedział lek. med. Ralf Gold, profesor Katedry i Kliniki Neurologii w szpitalu św. Józefa przy Uniwersytecie Ruhry, Bochum, Niemcy. „Wyniki badań przedklinicznych świadczą o tym, że fumaran dimetylu ma właściwości przeciwzapalne i neuroprotekcyjne. Jeżeli wyniki kliniczne obserwowane w badaniu DEFINE zostaną powtórzone w drugim badaniu fazy 3, fumaran dimetylu będzie mógł zaoferować nową możliwość leczenia stwardnienia rozsianego.”
Fumaran dimetylu jest jedynym związkiem na etapie badań klinicznych przeznaczonym do leczenia stwardnienia rozsianego, który aktywuje szlak Nrf-2. Wyniki badań sugerują, że fumaran dimetylu może zmniejszać aktywność komórek zapalnych i ich wpływ na ośrodkowy układ nerwowy (OUN) oraz indukować bezpośrednią odpowiedź neuroprotekcyjną w komórkach OUN. Dzięki tym efektom komórki OUN mogą w większym stopniu osłabiać toksyczny stres zapalny i oksydacyjny odgrywający rolę w patofizjologii SM.

O badaniu DEFINE
Badanie DEFINE było globalnym randomizowanym badaniem, prowadzonym metodą podwójnie ślepej próby, z grupą kontrolną otrzymującą placebo porównującym dawki w celu określenia skuteczności i bezpieczeństwa stosowania fumaranu dimetylu u osób z RRMS. Głównym celem badania było sprawdzenie, czy po dwóch latach fumaran dimetylu skutecznie zmniejsza odsetek pacjentów, u których wystąpiły nawroty.
Do badania DEFINE włączono 1237 pacjentów w wieku od 18 do 55 lat, w 198 ośrodkach, w 35 krajach. Wymaganiem dla pacjentów uczestniczących w badaniu była postać RRMS zgodnie z kryteriami MacDonalda 1-4, wyjściowy wynik w skali EDSS między 0,0 a 5,0 (włącznie) oraz przynajmniej jeden nawrót SM w okresie 12 miesięcy przed randomizacją lub zmiana Gd+ w badaniu MRI mózgu w ciągu sześciu tygodni przed randomizacją.

Ad. 2b) Daklizumab – innowacyjny lek podskórny w leczeniu RRSM
Z kolei daklizumab jest doświadczalnym lekiem podawanym podskórnie raz w miesiącu, który obecnie znajduje się na ostatnim etapie badań klinicznych we wskazaniu stosowania w leczeniu rzutowo-remisyjnej postaci SM. W sierpniu firmy Biogen Idec i Abbott ogłosiły pozytywne podstawowe wyniki z badania fazy 2b SELECT, które jest pierwszym z dwóch badań rejestracyjnych leku.
Daklizumab jest humanizowanym przeciwciałem monoklonalnym wiążącym się z CD25, podjednostką receptora ulegającą w wysokim stopniu ekspresji na limfocytach T, które uważa się, że ulegają nieprawidłowej aktywacji w chorobach autoimmunologicznych. Dane z wcześniejszych badań klinicznych wykazały, że daklizumab zwiększa ilość komórek NK CD56 (których celem są zaktywowane komórki układu immunologicznego odgrywające kluczową rolę w SM), jednocześnie nie powodując ogólnego spadku liczby komórek układu odpornościowego.
Obecnie daklizumab jest testowany w badaniu klinicznym 3 fazy DECIDE, w którym oceniana jest skuteczność i bezpieczeństwo stosowania podawanego raz w miesiącu podskórnie preparatu w monoterapii w porównaniu z interferonem beta 1-a.